Κυριακή, 26 Μαρτίου 2017

Απερρίφθην μετά πολλών επαίνων


               Ο Γεώργιος Σουρής ( 1853-1919 ) , αφού τελείωσε τη βασική εκπαίδευση στο στρατό στη Σύρο , εγκαταστάθηκε στη Ρωσία και εργάστηκε ως υπάλληλος σιτεμπορικού καταστήματος . Επειδή γρήγορα αντιλήφθηκε πως ήταν ακατάλληλος για το εμπόριο , επέστρεψε στην Ελλάδα και γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών . Παράλληλα με την παρακολούθηση των μαθημάτων , για να καλύπτει τα έξοδά του εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε σατιρικά κυρίως περιοδικά της εποχής . Πιεζόμενος από τους συγγενείς του , έδωσε πτυχιακές εξετάσεις , αλλά απορρίφθηκε από τον καθηγητή Δημήτριο Σεμιτέλο στο μάθημα της μετρικής ( Επιστήμη που μελετά τους στιχουργικούς κανόνες και τα σχετικά με την εφαρμογή ) . Μετά την αποτυχία του αυτή , εγκατέλειψε πλέον οριστικά τις πανεπιστημιακές σπουδές .
               Όταν αργότερα ίδρυσε την εβδομαδιαία τετρασέλιδη εφημερίδα ¨Ρωμηός¨ ( 1883 – 1918 ) , ο καθηγητής που στάθηκε η αιτία της απομάκρυνσής του από το Πανεπιστήμιο αποτέλεσε το αγαπημένο του θέμα ¨ Απερρίφθην μετά πολλών επαίνων ¨ , έγραφε πολλές φορές αυτοσαρκαζόμενος ενώ παράλληλα με στίχους καυστικούς – αλλά λεπτούς και άκακους – σατίριζε για όλα τα επόμενα χρόνια τον καθηγητή Δ. Σεμιτέλο .
               Ωστόσο , ο ποιητής , όταν έμαθε για τον θάνατο του διδασκάλου του , 19-12-1898 , αφιέρωσε τους ακόλουθους στίχους :
             ¨Με δάκρυ ραίνομε πικρό ,
              του Σεμιτέλου τον νεκρό .
              Δέξου κι’εμένα , δάσκαλε , να κλάψω τον νεκρό σου .
              Να θυμηθώ παλιά ζωή , μπροστά στο φέρετρό σου .
              Με το μεγάλο το  Σχολειό ,
              στον Δάσκαλό μου τον παλιό ,
              κλίνω τα δυο μου γόνατα , θλιμμένος παραστέκω
               και της σεμνής σοφίας το σεμνό τραγούδι πλέκω .
               Κι αν γέλασα καμιά φορά ,
               τα ράμματα του Φασουλή ,
               δεν  βγαίνουνε φαρμακερά .
               Δεν κρύβουν πάθος και χολή .
                Μούσες θρηνούν περίλυπες και στο δικό σου μνήμα
                κι αν του Ρωμιού σ’επίκρανε περιγελάστρα ρίμα ,
                μα την σοφή σου κορφή την στεφανώνω τώρα ,
                τον μαθητή τον άκακο σαν άκακος συχώρα .


                 Λογοτεχνικές αναζητήσεις – Β.Π.- 18-10-2015     
                                        Απουσία ηγετών

               Η χώρα μας ήταν πάντοτε τυχερή , διότι σε κρίσιμες στιγμές είχε ηγέτες που διέθεταν ακτινοβολία στο παγκόσμιο σκηνικό .
               Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στεκόταν απολύτως στο ίδιο επίπεδο με τον Λόιντ Τζορτζ και τους άλλους συγχρόνους του . Δεν ήταν τυχαίες οι αποφάσεις που έπαιρνε ούτε το πώς διάβαζε τους διεθνείς συσχετισμούς και το τι κέρδισε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων . Ήταν ένας Έλληνας πατριώτης , που πίστευε στη Μεγάλη Ελλάδα , αλλά φρόντιζε να είναι απολύτως εξαγώγιμος , γιατί ήξερε ότι αυτό μετρούσε στο τέλος της ημέρας .
               Τέτοιος ηγέτης ήταν και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής . Αυτοδημιούργητος , αλλά γεμάτος δύναμη και ένστικτο , μπόρεσε να σταθεί στο ίδιο επίπεδο με ιερά τέρατα της εποχής του : Τον Σμιτ , τον Ντ’Εστέν κ.ά. Έπεισε με την παρουσία του και τα επιχειρήματά του , πως η Ελλάδα έπρεπε να γίνει μέλος της ΕΟΚ . Δάμασε , όμως , ταυτόχρονα ένα λαό που είχε ήδη μπει στη τροχιά του λαϊκισμού . Δεν χάϊδεψε αυτιά , δεν αναμάσησε τα δημοφιλή κλισέ ,  αλλά χτύπησε το χέρι στο τραπέζι και φώναξε αυτό που πίστευε ότι ήταν καλό για τον τόπο του . Δεν κλάφτηκε σε κανέναν , ούτε εμφανίστηκε ποτέ να ¨ζητάει¨ πράγματα . Όπως και ο Βενιζέλος ,  φερόταν με τρόπο που πρόδιδε μια συλλογική , εθνική αυτοπεποίθηση . Χθες ήταν σαφές ότι δεν διαθέτουμε τέτοια ηγεσία . Η χώρα είχε μια τεράστια ευκαιρία να ξεπεράσει το ζήτημα της ¨αδικίας¨ , που θεωρούμε ότι έχουμε υποστεί , και να προβάλει αυτοπεποίθηση , θετική ενέργεια και όραμα για το μέλλον . Φοβάμαι ότι προβάλλουμε την εικόνα ¨μικρής¨ χώρας και αυτό δεν είναι καλό . Ιδιαίτερα όταν στην ευρύτερη γειτονιά μας υπάρχουν ηγέτες με αυτοπεποίθηση και αλαζονεία .  Είναι άλλο πράγμα οι γενναίες δηλώσεις και αποστροφές λόγων και εντελώς διαφορετικά ο στιβαρός λόγος που πείθει ότι κρύβει ισχύ , ενότητα , σχέδιο .
               Μελαγχόλησαν πολλοί χθες . Ένιωσαν ότι ένας τόπος με μεγάλη ιστορία πίσω του είχε μία ευκαιρία να λάμψει διεθνώς και δεν το  έκανε . Έχει μικρύνει η Ελλάδα ή απλώς περνάει μια φάση παρακμής , από εκείνες που έχουμε ξαναπεράσει πριν αρχίσουμε να ανακάμπτουμε ; Δεν ξέρω . Αυτό που ξέρω είναι ότι άλλη μία φορά αναρωτήθηκα με αγωνία που μπορεί να κρύβεται ο Ελευθέριος Βενιζέλος ή ο Κωνσταντίνος Καραμανλής του σήμερα …

               Αλ. Παπαχελάς - ¨Καθημερινή¨- 16/11/2016 .       
                                                           Δημαγωγοί


             (Ο συγγραφέας και φιλόσοφος Νίκος Δήμου περιλαμβάνει στο βιβλίο του «Ασκήσεις Ελευθερίας», ένα αξιόλογο κείμενο με τίτλο «Δημαγωγοί».)


            ¨ Οι λαοί, όπως και οι άνθρωποι, κουβαλάνε μέσα τους όλες τις δυνατότητες:την αγάπη και το μίσος, την καλοσύνη και την κακία, τη μεγαλοψυχία και τη μισαλλοδοξία.Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί λαοί-όπως δεν υπάρχουν ανώτεροι και κατώτεροι. Ανάλογα με την ιστορική στιγμή, με τους ηγέτες, με τις συνθήκες, όλοι οι λαοί μπορούν κάποτε να κάνουν πράγματα για τα οποία αργότερα θα ντραπούν. 
                Έκανα τις πανεπιστημονικές μου σπουδές στη Γερμανία. Η εποχή των Ναζί ήταν ακόμα αρκετά κοντά. Έβλεπα τους Γερμανούς γύρω μου: άνθρωποι ευγενικοί,αξιοπρεπείς, με υψηλό επίπεδο μορφωσης και καλλιέργειας, ήσυχοι, καλοί οικογενειάρχες. Και αναρωτιόμουνα: αυτά τα ανθρωπόμορφα κτήνη που αφάνισαν έξι εκατομμύρια Εβραίους, που ξεθεμελίωσαν το Δίστομο και τα Καλάβρυτα, που αιματοκύλισαν όλη την οικουμένη, τι είχανε γίνει; Πού κρύβονταν οι βασανιστές   των Ες-Ες, οι ανακριτές της Γκεστάπο;
                Με απασχολούσε έντονα το πρόβλημα πως ο λαός του Γκαίτε και του Μπετόβεν, πρώτος στη μουσική και στη φιλοσοφία, μπορούσε να φτάσει σε    τέτοια
έκπτωση  . Να παρασυρθεί από έναν αμόρφωτο και μυθομανή δημαγωγό φέρνοντας τόση  οδύνη στην υφήλιο-αλλά και στον εαυτό του.   
                Χρειάστηκα αρκετή μελέτη και ανάλυση για να απαντήσω στα ερωτήματά μου. Έπρεπε να δω συστηματικά τις ταινίες της εποχής, για να καταλάβω πόσο ισχυρό και πόσο διαβρωτικό ήταν το δηλητήριο με το οποίο πότιζε τους Γερμανούς ο Χίτλερ.Τελικά δεν ήταν καθόλου τυχαίος. Με απέραντη μαεστρία ήξερε να υποδαυλίζει όλη την κλίμακα των ανθρωπίνων συναισθημάτων. Έκανε τους  Γερμανούς να νιώθουν ριγμένοι, ταπεινωμένοι, απειλούμενοι. Κέντριζε μέσα τους την παράνοια, την ανασφάλεια, τη φοβία. Κι από την άλλη πλευρά τους υποσχόταν δικαίωση, δύναμη, δόξα. Συνομιλούσε με το πλήθος και το μαγνήτιζε. Εκμεταλευόταν όλους τους εθνικούς μύθους, αληθινούς και ψεύτικους. Παραπληροφορούσε τόσο έντεχνα, που ακόμα και το 1960 πολλοί Γερμανοί πίστευαν
πως η χώρα τους μπήκε στον πόλεμο, αμυνόμενη, θύμα διεθνούς συνωμοσίας.
                 Κατάλαβα τότε πως κανένας λαός δεν είναι άτρωτος, αν εμφανιστεί μπροστά του ο χαρισματικός δημαγωγός που θα εκμεταλλευτεί σωστά τη στιγμή και τη συγκυρία. “ 



Β.Π. - Βόλος

Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

                             Ένας ξένος στο χωριό μας

           Ο ξένος ανέβαινε το καλντερίμι με αργά και σταθερά βήματα . Πίσω απ’τις κεντητές κουρτίνες των παραθυριών πολλά γυναικεία μάτια προσπαθούν να διακρίνουν , να μαντέψουν ποιος ήταν και που πήγαινε . Οι πόρτες άνοιγαν πίσω του για να ξανασκουπιστεί το πεντακάθαρο κεφαλόσκαλο και να ριχτεί μια τελευταία ματιά , πισώπλατα , στον περίεργο επισκέπτη . Τον έβλεπαν ν’ανεβαίνει και στην πάνω στροφή του καλντεριμιού , να κοντοστέκεται  μπροστά στη ρούγα του σπιτιού της συγχωρεμένης Ματούλας . Ο ξένος έβγαλε με αργές κινήσεις απ’το σακίδιο την φωτογραφική μηχανή του και φωτογράφισε πρώτα το λιμάνι από ψηλά κι ύστερα το πεντάκλειστο σπίτι με τη χορταριασμένη αυλή και τη ροδιά . Για πολλή ώρα στροβίλιζε το βλέμμα του πάνω , κάτω , δεξιά , αριστερά σαν κάτι ν’αναζητούσε . Τέλος , έκανε τον κατήφορο και ξαναγύρισε στο λιμάνι .
          Στο αντάμωμα με τις γειτόνισσες στην αυλή της κυρά Μάχης δεν βγήκε κανένα νόημα . Τα αινίγματα δεν ξεκαθαρίστηκαν . Πως ξεφύτρωσε ο ξένος στο χωριό ; Γιατί κοντοστάθηκε στο σπίτι της Ματούλας ; Γιατί το φωτογράφισε ;
         Η κυρά-Μάχη στήριζε όλες τις ελπίδες της στον άνδρα της τον Κωνσταντή . Ψιλικατζής στο λιμάνι ο Κωνσταντής , τα ΄βλεπε , τ’άκουγε , τα μάθαινε όλα . Όλος ο ντουνιάς , ντόπιος και ξένος θα περνούσε αναγκαστικά από το στέκι του για τσιγάρα , για ξυραφάκια , για καραμελικά , για κουβέντα . Τοπικό πρακτορείο ειδήσεων .
         Το βράδυ η κουβέντα άρχισε δειλά γιατί ο Κωνσταντής ήταν κουρασμένος :
       -Ένας ψηλός , καλοντυμένος πέρασε προς τα πάνω , Κωνσταντή μου . Φωτογράφισε το σπίτι της Ματούλας . Κόμπιασε για λίγο η κυρά-Μάχη και συνέχισε :
      -Ποιος νάταν ; Τι ήθελε ;
      -Δεν τον γνώρισες ; Αποκρίθηκε νευρικά ο άνδρας της . Ήταν ο Γιωργής , ο γιος της . Είχε πολλά χρόνια να πατήσει στο χωριό . Από τότε που έριξε πέτρα πίσω του , πικραμένος , μόνο μια φορά φάνηκε . Στην κηδεία της μάνας του .
     -Καλά λες , κάτι μου θύμισε η φτιαξιά του , συνέχισε η Μάχη . Τον θυμάμαι από μια σταλιά παιδί . Μετά πήγε στη Σχολή της Ύδρας και βγήκε καπετάνιος . Τι λεβεντονιός ! Μετά δεν ακούστηκε . Ποιος ξέρει πρόκοψε ;
    -Πρόκοψε και παραπρόκοψε ! Δεν τον είδες με τι λουσάτο πλεούμενο ήρθε ; Είναι το δεξί χέρι από έναν εφοπλιστή στον Πειραιά , βεβαίωσε ο Κωνσταντής .
   -Και πως μας θυμήθηκε ξαφνικά μετά από τόσα χρόνια ; Ξαναρώτησε η Μάχη .
  - Ήρθε για να γράψει την περιουσία του στο Αννιώ , την εξαδέλφη του . Πήγαν χθες στο συμβολαιογράφο , υπέγραψαν και έφυγε . Δεν θέλει φαίνεται να έχει καμιά σχέση , κανένα δεσμό με το χωριό . Με το στανιό                                                           μας γύρισε την καλημέρα . Τέτοιο πείσμα δεν ματάγινε , έκλεισε ο Κωνσταντής .
    - Το βιογραφικό του Γιωργή ήταν πια συμπληρωμένο . Η κυρά-Μάχη , η παλιότερη στη γειτονιά , έπλεξε θηλιά-θηλιά τα παλιά που ήξερε με τα καινούργια που έμαθε . Την άλλη μέρα στην πέτρινη πεζούλα της αυλής της , οι γειτόνισσες έμαθαν από το στόμα της όλη την ιστορία του .
      -Ο Γιώργος μοναχοπαίδι , είχε χάσει τον πατέρα του στη θάλασσα και ζούσε με την μάνα του την κυρά Ματούλα . Μεγάλωνε , ψήλωνε , ονειρευόταν να γίνει ναυτικός , να ταξιδεύει . Να δει τα μακρινά μέρη που του χε περιγράψει ο πατέρας του . Να δει αν οι περιγραφές του ήταν αληθινές ή αν τις φούσκωσε για να εξάψει τη φαντασία του . Πρώτος στο σχολείο , πρώτος στη Σχολή καπεταναίων , άρχισε να ταξιδεύει στο πέλαγος της ζωής . Τότε μπήκε στο πρώτο λιμάνι . Την αγκαλιά της Όλγας , της κόρης της Σμυρνιάς . Η μάνα του στραβομουτσούνιασε , αλλά δεν μπόρεσε να τον ξαγκιστρώσει . Ο Γιωργής , αξιωματικός πια στο εμπορικό ναυτικό , όταν έπαιρνε άδεια , τις μέρες του τις μοίραζε ανάμεσα στη μάνα του και στην Όλγα . Δυο εδώ και δυο εκεί . Τα καλούδια του τα πήγαινε κατ’ευθείαν στην Όλγα , που τον είχε σκλαβώσει . Το σπίτι της είχε γίνει Παριζιάνικο .
          Αραιές οι άδειες , πυκνοί οι πόθοι ! Κάποιο απόγευμα , αφού άλλαξε η βάρδιά του στο καράβι , στον Πειραιά σκέφθηκε να κάνει ευχάριστη έκπληξη στην αγαπημένη του . Αλλά ξαφνιάστηκε  ο ίδιος . Έφτασε νύχτα στο χωριό και τράβηξε ίσια στο σπίτι της , στην άκρη του χωριού . Τη βρήκε αγκαλιά με το φίλο του το Νικολό !
          Οι σφουγγαράδες τον βρήκαν την επαύριο μισοπνιγμένο στα νερά του Μαυρολίθαρου . Γλύτωσε απ’τον πνιγμό . Δεν θεραπεύτηκε , όμως , απ’τη μαχαιριά της Όλγας και του φίλου του . Μόλις συνήλθε , με πληγωμένο εγωϊσμό , ματωμένη την καρδιά , έφυγε προδομένος και ντροπιασμένος . Μάταια η μάνα του πάσχισε να τον σταματήσει . Δεν ξαναγύρισε παρά μόνον μια φορά . Να την χαιρετήσει ξαπλωμένη .
        -Τα τωρινά τα μάθατε , συμπλήρωσε η κυρά-Μάχη . Ύστερα σηκώθηκε απ’το πεζούλι , έκανε ένα βήμα , κοντοστάθηκε , γύρισε προς τις φιλενάδες της και πριν αρχίσει να απλώνει την μπουγάδα της , αναστέναξε :
           - Τα πάθια , τα πάθια κυβερνάν τον κόσμο !     ¨
              Μανώλης Γκαγκάκης - Ζαγορά Πηλίου – Ιούνιος 2013
                  
                                                                                                                                                                                                                     
           


                                   Και πάλιν Καβάφης

                      Αν και πέρασαν 84 χρόνια από τον θάνατό του , 1933 , ο Αλεξανδρινός ποιητής είναι κάθε μέρα ¨ παρών ¨με τον συμβουλευτικό και τον σωστό του λόγο , να μας  νουθετεί   και να μας δείχνει τον σωστό δρόμο :
                              ΜΑΡΤΙΑΙ ΕΙΔΟΙ΄ 

Τα μεγαλεία να φοβάσαι , ω ψυχή .
Και τις φιλοδοξίες σου να υπερνικήσεις
αν δεν μπορείς , με δισταγμό να προφυλάξεις
να τες ακολουθείς . Κι όσο εμπροστά προβαίνεις ,
τόσο εξεταστική , προσεκτική να είσαι .

Κι όταν θα φθάσεις στην ακμή σου , Καίσαρ πια ,
έτσι περιωνύμου ανθρώπου , σχήμα όταν λάβεις ,
τότε κυρίως πρόσεξε σαν βρεις τον δρόμον έξω ,
εξουσιαστής περίβλεπτος με συνοδεία ,
αν τύχει και πλησιάσει από τον όχλο
κανένας Αρτεμίδωρος , που φέρνει γράμμα ,
και λέγει βιαστικά ¨ Διάβασε  αμέσως τούτα ,
είναι μεγάλα πράγματα που σ’ενδιαφέρουν ¨ ,
μη λείψεις να σταθείς , μη λείψεις ν’αναβάλλεις
κάθε ομιλίαν ή δουλειά , μη λείψεις τους διαφόρους ,
που χαιρετούν και προσκυνούν να τους παραμερίσεις (τους βλέπεις πιο αργά ) , ας περιμένουν ακόμη
κ’ η Σύγκλητος αυτή , κ’ευθύς να τα γνωρίσεις
τα σοβαρά γραφόμενα του Αρτεμιδώρου .


Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗΣ – Αλεξάνδρεια 1911